Một nắm tía tô ăn kèm bát bún, bát cháo giải cảm hay đĩa cá kho là hình ảnh quen thuộc của bữa cơm Việt. Nhưng công dụng lá tía tô không chỉ dừng ở vai trò rau thơm. Trong kinh nghiệm dân gian, tía tô còn được dùng để xông, tắm, và gần đây được nhiều chị em dùng để hỗ trợ giảm mùi vùng nách.

Bài viết này là cẩm nang ngắn về lá tía tô: tía tô là gì, trong lá có gì, cách phân biệt các loại tía tô, cách chọn lá tốt, và cách dùng tía tô hỗ trợ giảm mùi nách một cách an toàn.

Tía tô là cây gì?

Tía tô có tên khoa học là Perilla frutescens, thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae), cùng họ với húng, kinh giới, bạc hà. Cây thân thảo, cao khoảng 0,5–1 m, thân vuông, lá mọc đối, mép lá có răng cưa, khi vò có mùi thơm đặc trưng. Tía tô dễ trồng, mọc tốt trong chậu hoặc góc vườn và có thể thu hoạch lá quanh năm.

Cách phân biệt các loại tía tô

• Tía tô ta (tía tô tím): lá có mặt dưới màu tím, hoặc tím cả hai mặt, mùi thơm nồng. Đây là loại dân gian Việt dùng nhiều nhất.
• Tía tô xanh (tía tô Nhật, shiso xanh): lá xanh cả hai mặt, mùi thơm nhẹ hơn, thường dùng trong món Nhật.
• Dễ nhầm với kinh giới: kinh giới lá nhỏ hơn, màu xanh, mùi thơm hăng khác hẳn. Khi vò lá, bạn sẽ dễ phân biệt qua mùi.

Trong lá tía tô có gì?

• Tinh dầu, trong đó perillaldehyde là thành phần tạo nên mùi thơm đặc trưng.
• Axit rosmarinic, một hợp chất chống oxy hóa tự nhiên.
• Flavonoid như luteolin, apigenin.
• Anthocyanin, sắc tố tạo màu tím cho lá.

Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận chiết xuất tía tô có khả năng ức chế một số loại vi khuẩn và có tác dụng chống oxy hóa. Đây là cơ sở cho nhiều cách dùng tía tô trong dân gian.

Công dụng lá tía tô trong đời sống

• Trong ẩm thực: rau ăn kèm, nấu cháo giải cảm, kho cá, ốc, cua để khử mùi tanh.
• Trong dân gian: lá tía tô thường được dùng để xông, nấu nước tắm.
• Trong chăm sóc cơ thể: giã lá đắp hoặc nấu nước lau để hỗ trợ giảm mùi vùng nách.

Lưu ý: bài viết chỉ đề cập cách dùng tía tô ngoài da. Nếu bạn muốn dùng tía tô như một bài thuốc, hãy hỏi ý kiến thầy thuốc hoặc bác sĩ.

Cách dùng lá tía tô hỗ trợ giảm mùi nách

Mùi nách đến từ vi khuẩn trên da phân giải mồ hôi tiết ra từ tuyến apocrine. Vì vậy, tía tô có thể hỗ trợ giảm mùi nhờ khả năng hạn chế vi khuẩn của tinh dầu và các hợp chất trong lá. Mùi thơm tự nhiên của lá cũng giúp vùng da sau khi đắp có cảm giác dễ chịu hơn.

Cách làm phổ biến:

1. Chọn một nắm lá tía tô còn xanh tươi, rửa sạch.
2. Giã nát cùng một chút nước cốt chanh.
3. Đắp lên nách đã lau khô khoảng 15 phút, sau đó rửa sạch.

Muốn hiểu rõ những lỗi thường gặp khi đắp (dùng quá nhiều chanh, ra nắng sau khi đắp, đắp lên da vừa cạo), bạn có thể xem bài khử mùi hôi nách bằng 2 thứ trong bếp.

3 cách dùng khác cho từng nhu cầu

1. Chỉ dùng lá tía tô, không chanh: phù hợp với da nhạy cảm hoặc da vừa cạo lông.

2. Nước tía tô lau nách: đun một nắm lá với khoảng 1 lít nước trong 10 phút, để nguội, lau nách sau khi tắm.

3. Tắm nước tía tô: pha nước tía tô đun với nước ấm để tắm, phù hợp với người ra nhiều mồ hôi.

Cách chọn và bảo quản lá tía tô

• Chọn lá còn tươi, màu tím hoặc xanh tím đậm, không dập, không úa vàng.
• Ưu tiên tía tô tự trồng hoặc nguồn rau sạch, rửa kỹ dưới vòi nước.
• Bảo quản trong túi giấy, để ngăn mát tủ lạnh, dùng trong 2–3 ngày.
• Muốn dùng lâu, có thể phơi khô lá trong bóng râm để đun nước.

Lưu ý an toàn khi dùng lá tía tô ngoài da

• Thử trước trên vùng da nhỏ, theo dõi khoảng 24 giờ.
• Nếu dùng kèm chanh: đắp vào buổi tối, rửa sạch, không ra nắng ngay.
• Không đắp lên da trầy xước, vừa cạo lông hoặc đang viêm.
• Ngưng ngay nếu thấy đỏ, ngứa, rát.

Nếu mùi vẫn rất nặng dù đã vệ sinh kỹ, hãy đi khám bác sĩ da liễu. Bạn có thể tham khảo thêm thông tin về tăng tiết mồ hôi của Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD).

Khi không có tía tô tươi

Ở thành phố, không phải lúc nào cũng có sẵn tía tô sạch để giã đắp. Nếu bạn cần một giải pháp thảo mộc gọn hơn, kem khử mùi ChamHoa 16 Days là một lựa chọn đáng cân nhắc. Sản phẩm không chứa Aluminum, Alcohol và Paraben, không bịt tuyến mồ hôi mà hỗ trợ ức chế vi khuẩn gây mùi. Một lần dùng có tác dụng trung bình khoảng 16 ngày, tùy cơ địa, thời tiết và mức độ vận động.

Câu hỏi thường gặp về công dụng lá tía tô

Tía tô ta và tía tô Nhật, loại nào tốt hơn để giảm mùi nách?

Cả hai cùng loài và đều có tinh dầu. Dân gian Việt thường dùng tía tô ta vì mùi thơm nồng và dễ mua.

Lá tía tô khô có dùng được không?

Lá khô phù hợp để đun nước lau hoặc nước tắm. Để giã đắp, lá tươi cho nhiều dịch hơn.

Trồng tía tô tại nhà có khó không?

Tía tô rất dễ trồng: chỉ cần chậu đất tơi xốp, nơi có nắng nhẹ và tưới nước đều. Bạn có thể giâm cành hoặc gieo hạt.

Kết luận

Công dụng lá tía tô rất đa dạng, từ rau thơm trong bữa cơm đến mẹo chăm sóc cơ thể. Nhờ tinh dầu và các hợp chất tự nhiên, tía tô có thể hỗ trợ giảm mùi vùng nách khi dùng đúng cách và an toàn. Hãy chọn đúng loại, rửa sạch, thử trên da trước, và kết hợp thói quen giữ nách khô thoáng.

Nếu bạn muốn một giải pháp tiện lợi hơn, bạn có thể tìm hiểu ChamHoa 16 Days hoặc đăng ký dùng thử miễn phí kem khử mùi ChamHoa 16 Days.